Cường học nghề huấn luyện ở lớp Train the Trainer của thầy Hoàng Đình Trọng, và tới giờ vẫn đang học tiếp. Càng học, Cường càng thấy rõ một điều.
Thật ra dạy là một cái hình thức biểu diễn.
Biểu diễn ở đây không phải làm màu. Biểu diễn là mình chịu trách nhiệm cho trải nghiệm của người ngồi dưới. Mình tưởng tượng mình đang đứng trên sân khấu vậy thôi.
Bắt đầu từ người học, không phải từ bài giảng
Trong nghề đào tạo có một bước gọi là TNA (phân tích nhu cầu đào tạo). Nói đơn giản là lấy người học làm trung tâm. Trước khi soạn bài, mình phải biết người học đánh giá cao cái gì, họ đang có nỗi đau gì, rồi tập trung vào đó.
Giống bác sĩ vậy. Người bệnh nói "tôi sổ mũi", đó mới là triệu chứng. Một đội ngũ "chưa ứng dụng AI" cũng chỉ là triệu chứng. Gốc có thể là chưa biết, có thể là sợ, có thể là chưa dám bắt đầu. Mỗi gốc một cách can thiệp. Bắt mạch sai thì dạy hay mấy cũng trật chỗ.
Không biết → Biết → Hiểu → Làm được
Đoạn khó nhất trên cái thang này không nằm ở cuối. Khó nhất là lúc người ta "không muốn biết", vì phía sau đó là một nỗi sợ, một nỗi lo.
Nhìn, nghe, vận động
Người học tiếp nhận qua ba đường, gọi tắt là VAK: V là nhìn (hình ảnh), A là nghe (âm thanh), K là vận động (chuyển động, trải nghiệm bằng cơ thể).
Con người tiếp thu bằng hình ảnh rất nhiều. Khi Cường nói "10 trái cam", trong đầu anh chị hiện ra mấy trái cam, đúng không? Còn khi mình nói một con số thật lớn, người ta không hình dung được nữa. Nên việc của người dạy là biến con số, biến khái niệm thành hình ảnh.
Trên lớp thì đứng lên, để người ta thấy mình. Nói một đoạn rồi dừng lại, cho người ta kịp tiếp thu. Có lúc nói nhỏ lại, cả phòng sẽ chú ý hơn. Và ánh mắt: nói xong một ý với người này rồi mới chuyển ánh mắt sang người khác. Dạy offline mà cứ nhìn màn hình thì không ai kết nối với mình.
Còn slide thì làm dạng evergreen (dùng được lâu dài): những slide nguyên lý, vào tình huống nào mình cũng nói được. Làm một lần mà dùng mãi.
Càng có AI, người dạy càng quan trọng
Càng có AI là mấy ông trainer lại càng nổi trội.
Nghe thì ngược đời, nhưng nghĩ kỹ thì thấy đúng. Nếu mình chỉ bắt chước công thức, nói theo khuôn, mình thành "máy nói". Mà máy nói thì AI nói tốt hơn mình. Cái AI chưa làm được là kết nối với người đang ngồi trước mặt, là biết chỗ nào cần nhấn, chỗ nào cần dừng.
Nên Cường nhìn AI theo cách nhà Phật phân biệt chánh và tà. Cho rằng AI sẽ giành việc của mình là tà kiến. AI là công cụ, đó là chánh kiến.
Và điều Cường tâm đắc nhất khi đi dạy:
Thành công không phải là người ta giỏi, mà là người ta biết cách truyền đạt cảm xúc.
Vì con người đi theo cảm giác. Lợi ích chỉ là tín hiệu thôi.
Ba câu hỏi để anh chị tự bắt mạch
- Trước buổi dạy tới, anh chị đã hỏi người học đang đau ở đâu, đang vướng ở bậc nào chưa?
- Trong bài giảng của anh chị, con số hay khái niệm nào nên biến thành hình ảnh?
- Lần gần nhất đứng lớp, anh chị nhìn vào mắt người học nhiều hơn hay nhìn vào màn hình nhiều hơn?
Ba câu này áp được cho cả một buổi họp đội ngũ, không chỉ một lớp học.
Ghi chú bản mẫu: bài dựng từ lời anh Cường trong buổi chia sẻ ngày 23/10/2026 và video ngắn trên kênh YouTube của anh về lớp Train the Trainer (04/11/2024). Anh Cường sửa chữ theo giọng mình trước khi đăng.